Stowarzyszenie

Sprostowanie w sprawie błędu w opisie wydarzeń w Uchaniach w przewodniku "Śladami Żydów. Lubelszczyzna"

Errata do publikacji 'Sladami Żydów. Lubelszczyzna" - do pobrania (wersja pdf)  >>>

 

Wojsławice, 1.08.2013

Szanowni Państwo,
jako koordynator projektu i osoba odpowiedzialna za wydanie przewodnika “Śladami Żydów. Lubelszczyzna”, poczuwam się w obowiązku do ustosunkowania się do pisma wystosowanego przez Światowy Związek Żołnierzy Armii Krajowej Okręg Zamość Koło Rejonowe w Uchaniach z dn. 29 lipca 2013 r. Jednocześnie chciałbym zabrać głos w dyskusji zaistniałej po publikacji artykułu pt. “Uchanie to nie Jedwabne!” zamieszczonego w “Tygodniku Zamojskim” z 24 lipca 2013 r. oraz po informacjach podanych przez inne media (Radio Lublin, Nasz Dziennik).

Pragnę podkreślić, iż żaden z partnerów projektu (UMCS, Muzeum Historii Żydów Polskich, Ośrodek “Brama Grodzka - Teatr NN”) nie odpowiada za zaistniałą sytuację. Jednocześnie wyrażam zdziwienie, iż żadna ze stron protestujących przeciwko informacji w przewodniku, nie uznała za stosowne przed poinformowaniem mediów zwrócić się bezpośrednio do wydawcy książki - jakim jest Stowarzyszenie Panorama Kultur - z prośbą o wyjaśnienia.

1 sierpnia 2013, z mojej inicjatywy, dzięki uprzejmości wójt gminy Uchanie, doszło do spotkania z członkami Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej Okręg Zamość Koło Rejonowe w Uchaniach. Na spotkaniu tym miałem okazję złożyć stosowne wyjaśnienia i przeprosiny oraz zobowiązałem się do podjęcia dalszych kroków wyjaśniających sprawę – o czym poniżej.

Celem przewodnika “Śladami Żydów. Lubelszczyzna” (Lublin 2011) było przybliżenie w skondensowanej formie dziedzictwa kulturowego i historii społeczności żydowskich zamieszkujących region lubelski (sto miejscowości). Chcieliśmy pokazać w nim historię wielowiekowego zgodnego współżycia Polaków i Żydów, jednak bez unikania również spraw trudnych. Jest to publikacja bez wątpienia pionierska, obejmująca swoim zakresem tak terytorialnym jak i czasowym wiele kwestii i zagadnień wciąż wymagających lat badań, a przez to nie wolna od błędów i nieścisłości. Tak jest także w przypadku tekstu o Uchaniach.

W trakcie przygotowań do wydania przewodnika, w wyniku przeprowadzonej kwerendy bibliotecznej, natrafiliśmy na relację Mosze Opatowskiego, mieszkańca Lublina, który w czasie okupacji ukrywał się w okolicach Uchań (“Ścieżki pamięci”, Lublin 2001, str.75-77). W relacji tej jest mowa o ok. 80 Żydach ukrywających się w okolicach Uchań, o tym że okupację przeżyło tylko 9 z nich, bo byli zabijani i przez Niemców i przez partyzantów, a na dwa tygodnie przed końcem okupacji niemieckiej ukrywająca się grupa została zaatakowana i częściowo wymordowana przez grupę polskich partyzantów. Jest też druga relacja potwierdzająca dokonanie wtedy morderstwa na ukrywającej się rodzinie Mehlów, zamieszczona we wspomnieniach Michała Rudawskiego, („Mój obcy kraj?”, Warszawa 1996, s. 164-168.)

Jako koordynator projektu “Śladami Żydów. Lubelszczyzna” zdecydowałem o dodaniu informacji z relacji do tekstu o Uchaniach przygotowanego przez dr Martę Kubiszyn.
Z przykrością przyznaję, że w trakcie prac redakcyjnych, informacja ta została streszczona w wyjątkowo niefortunny sposób, zniekształcający treść wypowiedzi Mosze Opatowskiego i sugerujący, że wszystkie z tych 80 osób zostały zaatakowane na dwa tygodnie przed końcem okupacji niemieckiej. Nie jest to prawdą. Według relacji zginęło wtedy 6 lub 7, a nie 70 osób. Zniekształcenie informacji w ten sposób nie było celowe i wynikło z błędu w procesie redakcji tekstu. Za ten błąd odpowiadam ja jako osoba koordynująca całość projektu i najmocniej za to przepraszam.

Wyrażam głęboki żal i ubolewanie z powodu zaistniałej sytuacji. Nie było naszym celem skandalizowanie, ani obrażanie i zniesławianie nikogo. Żywię głęboki szacunek do dokonań Polskiego Państwa Podziemnego i Armii Krajowej, zależy mi aby jej historia była przedstawiana w prawdziwy, niezafałszowany w żadną stronę sposób. Przepraszam Weteranów, mieszkańców Uchań i wszystkie osoby urażone zniekształconą informacją przedstawioną w przewodniku.

Pragnę zapewnić, że w kolejnych wydaniach przewodnika “Śladami Żydów. Lubelszczyzna” informacja ta zostanie sprostowana, w sposób uzgodniony ze Światowym Związkiem Żołnierzy AK, a do bibliotek, które otrzymały wydanie pierwsze zostanie rozesłana errata. Stosowne wyjaśnienie zostanie też przesłane do mediów oraz umieszczone na stronach internetowych wydawców publikacji. Dołożymy też wszelkich starań, aby tego rodzaju błędy nie zdarzały się w przyszłych naszych działaniach.

Sprostowanie będzie zawierać informację, że napadu nie dokonali partyzanci, lecz bandyci podający się za partyzantów oraz że ich ofiarą padło 6 lub 7, a nie 70 osób. Powtórzymy też, obecną już w przewodniku informację, że ukrywający się Żydzi korzystali z pomocy mieszkańców Uchań.

Jednocześnie zwracamy się do Światowego Związku Żołnierzy AK i wszystkich osób zainteresowanych z prośbą o pomoc w uczciwym wyjaśnieniu tego, co w opisywanym okresie wydarzyło się w Uchaniach. Sądzę, że wszystkim nam powinno zależeć na poznaniu prawdy, tak, aby w przyszłości nikt nie był już niesłusznie posądzany, ale też żeby została zachowana pamięć o ofiarach wojny.

Z poważaniem,

Emil Majuk
prezes Stowarzyszenia Panorama Kultur,
koordynator projektu “Śladami Żydów. Lubelszczyzna”